آموزش شعر (63)- انتشارات مانا ایده
ادامه مبحث گذشته:
خب حالا نکته ی آخر از قافیه که بیشتر وقت دارید و بیشتر تمرکز کنید روش تا با مطلب سوم قاطی نشه
٤-بعضاً مواردى پيش مى آيد كه اداتِ جمع كه در پارسى : (( ها )) و (( ان)) و در عربى (( ات )) است، جزء حروفِ قافيه قرار مى گيرند . يك بار استفاده كردن از اين قاعده درست است و نمونه هاى فراوانى دارد:
آن تركِ پرى چهره كه دوش از برِ ما رفت يارب چه خطا ديد كه از راهِ خطا رفت
تا رفت مرا از نظر آن چشمِ جهان بين
كس واقف آن نيست كه از ديده چه ها رفت
( حافظ)
و
من دزد ديدم كو بٓرٓد، مال و متاعِ مردمان
اين دزدِ ما خود دزد را، چون مى بدزدد از ميان!
( كليات شمس، غزلِ ١٨٠٩)
و
ما به هم محتاجيم ، مثلِ ما به آدما
مثلِ ماهيا به آب، مثلِ آدم به هوا
( شب شيشه اى ، ايرج جنتى عطايى)
یک دقیقه دیگه طبق زمان بندی حقیر وقت دارید تا موارد سه و چهار رو بخونید و بیایید نظر بدید در مورد سوال ها
ببینید تو نکته ی 4 گفتم یکبار استفاده کردن از این مسیله قشنگه و اشکالی هم نداره...منظور اینه که شما فقط تو یک مصرع میتونید ادات جمع رو قافیه بگیرید و کلمه ی بعدی در مصرع بعد نباید به واسطه ی ادات جمع قافیه شده باشه
حالا اینو ببینید
باور کنم یا نه، هرم نفس هاتُ
ایثار تن سوزِ نجیبِ دستاتُ
(خوابم یا بیدارم،،،ایرج جنتی عطایی)
این قافیه ش درسته؟؟
جواب بدید لطفا
نه...قافیه غلطه
نفس که با دست قافیه نیست
اینها به واسطه ی آوردن ادات جمع "ها" قافیه گرفته شدن و این اشتباهه
حالا اینو ببینید👇🏻👇🏻
تو بخند که شاه قصه،کیش و مات خنده هاته
شهد صدتا نخل خرما، توی اون بم صداته
شکوه - محمد امیری دوماری
این قافیه ش درسته؟؟
احسنت ...قافیه درسته...چون از ادات جمع برای قافیه سازی فقط یکبار یا فقط در یک مصرع استفاده شده
قافیه گرفتنش در ترانه درسته...دلیلش رو بعد از مبحث میگم
خب فکر کنم مطلب جا افتاد ...نه؟؟
یه شعر هم از حافظ یادم اومد بزار بگم
"استقبال از غزلیات حافظ "
حافظ گفته: (در وفای عشق تو مشهور خوبانم چو شمع /شب نشین کوی سربازان و رندانم چو شمع )
مهری:
درهوای عشق رویت دیده گریانم چو شمع
جان فدایت تا سحر پیش تو مهمانم چوشمع
آتشی افکنده ای درجان زار و بیقرار
نیست امیدی که امشب تاسحر مانم چوشمع
نالم وسوزم ولی دم برنیارم پیش کس
درد خود پنهان کنم با روی خندانم چوشمع
پای بند عهدم ودر سوختن ثابت قدم
گر چه می دانم سرانجام اینکه بی جانم چوشمع
آتشی افتاده بر جانم که خاکستر کند
شعله برسرتاسحر پرتو برافشانم چوشمع
بس که طوفان غمت تازد زهر سو بی امان
سوزم ولرزم که از طوفان هراسانم چو شمع
ترک جان درپای جانان کمترین کار من است
تا سحرگاه ابد خوش عهد وپیمانم چوشمع
"مهری علیزاده."(عاشقانه های کویر)
این پست خانوم دکتر علیزاده رو ببینید
بیت اول از لسان الغیب هست
حافظ گفته: (در وفای عشق تو مشهور خوبانم چو شمع /شب نشین کوی سربازان و رندانم چو شمع )
اینجا قافیه درست هست بنظر شما؟؟
خوبان و رندان در شعر حافظ قافیه شده اند
یک دقیقه وقت دارید دلیل بیارید ...
آیا خوبان و رندان هم قافیه اند؟؟
احسنت به همه ...قافیه غلطه...چون در هر دو مصرع ادات جمع اومدن قافیه رو درست کردن
وگرنه خوب که با رند قافیه نیست
ولی مریدان لسان الغیب ... که خودمم جزو شون هستم بعدها اومدن و یه توجیه جالب آوردن
گفتن این خوبان جمع کلمه ی خوب نیست
و شهری در قدیم وجود داشته بنام خوبان
که دور از ذهن است و برای من قابل پذیرش نبود...حالا قضاوت با خودتان
بنظر حقیر خوبان و رندان هر دو جمع اند و اینجا قافیه غلطه
خب حالا بریم سراغ سوالات شما
✋ با اجازه ....
اين الان قافيه ش غلطه؟
اگر چه عاجزانه تسلیم سرنوشتیم
با هم بیا بمیریم، شاید یه روز برگشتیم
چون اگر حرف میم رو حذف کنیم دیگه برگشت با سرنوشت هم قافیه نیست
قافیه درسته...
ولی توضیح داره
من اینو دوست نداشتم دور اول کارگاه بگم ولی حالا که مجبورم توضیح میدم
این مطلب رو تو پرانتز میگم
ببینید بچه ها...تو حالت طبیعی و نرمال دو تا کلمه که با هم قافیه میشن... یه حرف هست که اون قافیه رو میسازه
مثلا برای دوتا کلمه ی عادل و عاقل اون حرف چیه؟؟
حرف لام
برای دوتا کلمه ی سر و خر...اون حرف حرف "ر" هست
این باید حتما باشه که دوتا کلمه قافیه بشن
تار و زار
به لاین حرف میگن حرف روی
بله اینجا حرف روی چیه؟؟ حرف "ر"
حالا تو حالت عادی برای اینکه قافیه درست باشه شما علاوه بر حرف روی،، باید حرکت قبلش رو هم رعایت کنی
یعنی عادل و قاتل و عاقل قافیه اند...چون روی مشترک دارند و حرکت قبل از روی هم رعایت شده
حالا این در حالت معمول و طبیعی بود
وقتی که روی خودش متحرک باشه
یعنی حرف مشترک قافیه ساز اگر خودش متحرک باشه...شما میتونید حرکت قبل از روی رو دیگه رعایت نکنید
سعدی هم داره
نه بگذارید ترانه مثال بیارم
رفته بود هرچی که داشتیم،،دیگه از خاطر من
کهنه شد اسم قشنگت میون دفتر من
منصور تهرانی فکر کنم
اینو ببینید
خاطر
و دفتر
اینا تو حالت عادی قافیه نمیشن ولی چون اینجا روی متحرکه...قافیه درسته
حالا برگردیم به مثال خانوم حمصی
✋ با اجازه ....
اين الان قافيه ش غلطه؟
اگر چه عاجزانه تسلیم سرنوشتیم
با هم بیا بمیریم، شاید یه روز برگشتیم
چون اگر حرف میم رو حذف کنیم دیگه برگشت با سرنوشت هم قافیه نیست
سرنوشت با برگشت در حالت عادی قافیه نیست
ولی حرف روی اینجا چیه؟؟
"ت"
این حرف اومده حرکت پذیرفته
پس نیازی نیست ما حرکت قبل از روی رو هم حتما رعایت کنیم
پس اینجا قافیه درسته
اینترنت امشب خیلی نامهربونه...امیدوارم تونسته باشم مطلب رو جا بندازم اگر نه که بگید اون مثال سعدی رو هم بگم
سعدی در جاهایی میاد شاعری و داوری رو قافیه گرفته
یا عاقلی و تناولی رو
اینم یه مثال دیگه
بدین دو دیده که امشب تو را همی بینم
دریغ باشد فردا دیگری نگرم
روان تشنه برآساید از وجود فرات
مرا فرات زسر بگذشت و تشنه ترم
سخن بگوی که بیگانه پیش ما کس نیست
به غیر شمع و همین ساعتش که سر ببرم
خب اینجا رو ببینید
حرف روی چیه؟
حرف "ر"
روی اینجا حرف "ر" هست
ولی چون متحرکه
چون متحرکه رعایت کردن حرکت ماقبلش که همون کسره ست الزامی نیست و همینطور که میبینید در مصرع آخر حرکت ما قبل حرف روی ضمه شده است
قدیمی ها این رو جزو اختیارات شاعری میدونستن
ضمه نیست فکر میکنم فتحه باشه
یعنی میگفتن اگر روی متحرک بود ...شاعر میتونه حرکت ماقبل روی رو در قافیه تغییر بده
حرکت قبل از روی اینجا کسره ست دیگه