ریشه شناسی کلمات (41)- انتشارات مانا ایده
ریشه واژه Watch
ریشه واژه Watch در انگلیسی داستانی شگفت دارد. اینگونه نیست که این دو معنا تصادفی یکی شده باشند؛ بلکه هر دو از یک مفهوم ریشهای به نام «بیدار ماندن و کشیک دادن» میآیند.
۱. ریشه در «نگهبانی» و «هوشیاری»
کلمه Watch از واژه انگلیسی باستان wæccan به معنای بیدار بودن و کشیک دادن گرفته شده است.
* در ابتدا، "Watch" به معنای دورهای از زمان بود که سربازان یا شبگردها بیدار میمانند تا از جایی مراقبت کنند (مثل «پاس شبانه»).
* به همین دلیل، فعل To watch به معنای «با دقت نگاه کردن» (تماشا کردن) شکل گرفت؛ چون کسی که کشیک میداد باید با دقت همه چیز را زیر نظر میگرفت.
۲. تکامل به سمت «زمانسنجی»
پیوند بین «نگهبانی» و «ساعت مچی» از راه سیستمهای نوبتبندی نگهبانان پیدار شد:
* نگهبانان در کشتیها یا دژها به نوبت چند ساعته کار میکردند. به هر یک از این نوبتها یک Watch میگفتند.
* برای اندازهگیری این نوبتها، به ابزاری نیاز بود. در آغاز از ساعتهای شنی بهره برده میشد، اما بعدها ساعتهای مکانیکی کوچکی ساخته شد که نگهبانان با خود حمل میکردند تا بفهمند چه زمانی نوبت نگهبانیشان به پایان میرسد.
* این ابزارها کمکم به Watch معروف شدند (یعنی ابزاری برای اندازهگیری زمانِ کشیک).
۳. از ساعت جیبی به ساعت مچی
در ابتدا این ساعتها در جیب قرار میگرفتند (Pocket watch). اما در پایان سده نوزدهم و بهویژه در طول جنگ جهانی یکم، سربازان نیاز داشتند در حالی که دستشان مشغول است، زود زمان را چک کنند. بنابراین ساعتها را با بند به مچ دست بستند و اصطلاح Wristwatch (ساعتِ مچی) رایج شد که امروزه به اختصار همان Watch نامیده میشود.
خلاصه داستان:
این واژه در آغاز به معنای بیدار ماندن بود ->
بعد شد نگهبانی دادن و تماشا کردن ->
بعد شد مدت زمانِ نگهبانی ->
و در پایان شد نام ابزاری که آن زمان را اندازه میگیرد.