3 -اِکفاء:
اختلاف در حرف روی را اکفاء می گویند.
مثال:
یار جسمانی بود رویش چو مرگ..........صحبتش شوم است باید کرد ترک
حرف روی در مصراع فوق مطابق نیست.حروف (گ) و (ک) در کلمات مرگ و ترک روی هستند.
4)-ایطاء:
تکرار قافیه را ایطاء می گویند.به شرطی که کلمات متکرر دارای یک معنی باشند.ایطاء بر دو نوع است: ایطاء خفیّ و ایطاء جلیّ.
الف)-ایطاء خفیّ:
آنستکه تکرار قافیه به مناسبت کثرت استعمال و شدت آمیختگی چندان آشکار نباشد و این وقتی است که کلمه ی مرکب در حکم کلمه ی بسیط باشد.مانند قافیه کردن آب با گلاب یا رنجور با مزدور یا گویا با دانا.
مثال:
چگونه بلایی که پیوند تو.............بجویی بد است و نجویی بَتَر
شبی صبح کردم چگونه شبی.....شبی از شب داج تاریکتر
ب) ایطا جلی از عیوب فاحش قافیه است و در صورت نیاز و ضرورت نباید در مثلا یک قصیده ی چهل بیتی دوبار بیشتر تکرار شود.در کل نباید قافیه یک شعر بیمار ایطاءجلیّ باشد ولی در قصیده های طولانی هرگاه به ناچار ایطایی چنین بکار رفت، باید میان دو قافیه ی متکرر حداقل 7 بیت فاصله باشد.
تذکرات مهم:
1)-بعضی ایطاء جلیّ را تکرار کلی کلمه ی قافیه می دانند و این تکرار را در غزل تنها یکبار روا می دانند علی الخصوص که اگر در بیت دوم بیاید از محسنات شعری هم محسوب می شود و آن را ((ردالقافیه)) می نامند.
2)-تکرار یک کلمه دارای چند معنی باشد و در هر قافیه یکی از آن معانی اراده شود، ایطاء محسوب نمی شود.
5-شایگان:
قافیه ساختن (ان) جمع و (ان) صفت فاعلی و (ین) و (ون) جمع مذکر سالم و (ات) جمع مونث سالم در نظم فارسی است.بنابراین قافیه کردن کلماتی چون (یاران و مستان) ؛ (رخشان و تابان) و (مومنین و مسلمین) و (کاتبون و عالمون) و (صفات و مشکلات) شایگان می باشد.
تذکر مهم:
بعضی شایگان را معادل فارسی ایطاء جلیّ دانسته اند.
البته تعدادی دیگر ار عیوب قافیه هم هست که نامی برای انها در نظر نگرفته اند اما ذکر و بیان انها در مبحث قافیه ضروری است که انشا الله در جلسه اینده به شرح وتوضیح آنها خواهم پرداخت