مبحث 2
تخیل در شعر:
یکی از عناصر آشنایی زدایی درشعر،صورت های مختلف خیال است.صورخیال از جمله عناصر تمایز کننده زبان شعر ونثر است.

تخیل نیرویی است که علاوه براینکه دنیایی جدید می آفریند به وسیله ارتباط دادن وترکیب موجودات وپدیده ها،عناصر متضادرا باهم آشتی می دهد.

دکتر کدکنی،در مورد خیال چنین می نویسند:"از نظر ادبی، کلمه خیال را متقدمان در معنی بسیار محدودی به کار می برده اندواز آنجا که درموضوع مورداستعمال ایشان، بعدا کلمات دیگری جای خیال را گرفته است به سادگی می توان کلمه خیال را از آن مفهوم محدودبیرون آورد وبه جای کلمه"ایماژ"توسعه داد."

خیال از تخیل حاصل می شودو صور خیال هرکس،از تجربه های شخصی او ناشی می شود. آنچه راکه ارسطو محاکات نامیده است می توان، هنرکپی از ماننده سازی ازطبیعت،درنظرگرفت.

شاعر تجربه های طبیعی را به دنیای ذهن خود وارد می کندوباتبدیل آن تجربه ها به کلمات، بااستفاده اززبان ادبی،هستی راتصویرسازی می کند.

ازابزارهای مهم تصویرسازی می توان به مجاز وتشبیه اشاره کرد که باتصرف ذهنی هنرمند همراه است .

هنرمند با توجه به تجربه های شخصی وزاویه دید خود ، ازکلمات برجسته ذهن استفاده کرده وواقعیت راهمراه بااغراق، از آینهءذهن ،منعکس می کند.
به این ترتیب،بین روایت زبانی هنرمند وحقیقت فاصله ایجاد می شود.

دراین نوشتار،حوزهءخیال را در چهار عنصر تشبیه، استعاره،مجاز واغراق مورد بررسی قرارخواهیم داد.

همانطور که می دانیم ،تشبیه میان دوچیزی واقع میشود که آن دو در امری وصفتی مشابهت واشتراک داشته باشند.

تشبیه به اعتبار طرفین دارای تقسیماتی است که عبارت است از:
1-تشبیه محسوس به محسوس
2-تشبیه محسوس به معقول
3- تشبیه معقول به معقول

تشبیه خیالی ووهمی

تشبیه خیالی آن نوع از تشبیه را شامل می شود که عنصرسازنده آن،در عالم خارج وجود داشته باشداما صورت ترکیبی آن امریست خیالی.مانند:سرو یاقوتین
که این ترکیب در عالم واقع وجودنداردولی اجزاء آن محسوس وموجودند.

ولی در تشبیه وهمی،مشبه به، غیرموجوداست واز حداقل دوجزء ساخته می شودکه یکی از اجزاءوجود خارجی ندارد.مانند:خنجرعفریت

درشعرسپید،عامل نوسازی تصویر جریانی است سیال که درارکان گوناگون(مشبه به،وجه شبه،مشبه وساختار جمله)دائمامی گردد.
"مشبه به"،بیشترین سهم رادراین نوع شعر به عهده دارد.بیشتر تفاوتهای تصاویر شاملویی وتصاویر بعداز دهه هفتاد،همین اختلافات در "مشبه به"است.

درهردو "مشبه به"ها حسی هستند،اما در تصاویر شاملویی "حسی-طبیعی"ودر تصاویر اشعارسپیدبعداز دهه هفتاد"حسی-غیر طبیعی "هستند.

شاملودر تصاویر خود از "مشبه به"طبیعی استفاده کرده است.مانند:
شب با گلوی خونین خوانده است دیرگاه
دریا نشسته سرد
یک شاخه در سیاهی جنگل به سوی نور فریاد می کشد

منابع استفاده شده :
"راهنمای ادبیات معاصر،دکتر شمیسا
سفر درمه،دکتر تقی پورنامداریان
صور خیال،دکتر کدکنی
ادبیات معاصر،پژوهشگاه علوم انسانی،سال اول شماره دوم
کلیات ادبی،مدرسان شریف
مقاله تصویر شعر سپید از مریم رحمانی وحمید طاهری."