صنایع ادبی (قسمت سیزدهم)

رد المطلع:آن است که مصراع اول یا دوم بیت اول قصیده یا غزل را در مقطع شعر تکرار کنند.چنان که حافظ در مطلع غزلی گفته است.
ای صبا نکتی از کوی فلانی من آر
زاروبیمار غمم راحت جانی به من آر
و در مقطع تکرار کرده است.

طباق =مطابقه
آن است که الفاظی را به کار برند که به نحوی با هم در تضاد هستند.
یکی حلقه ی کعبه دارد به دست
یکی در خرابات افتاده مست
(سعدی)

طرد و عکس:
آن است که مصراع اول را با تاخیر وتقدیم کلمات در مصراع دوم تکرار کنند.طردوعکس دو نوع است:
الف)عکس متهادی:درابن نوع عکس صرفا کلمات جا به جا می شوند وتغییری در معنا ایجاد نمی شود.
دلبر جانان من برده دل وجان من
برده دل وجان من دلبر جانان من
(حافظ)

ب)عکس مجری:در این نوع عکس با جا به جایی یا وارونه شدن مصراع یا بعضی از کلمات آن،معنی نیز تغییر می یابد.
به زیورها بیارایندمردم خوبرویان را
توسیمین تن چنان خوبی که زیورها بیارایی
(سعدی)

لف ونشر:
لف در لغت به معنای پیچیدن وتا کردن ونشر به معنی گستردن وباز کردن است و در اصطلاح فن بدیع آن است که ابتدا چند چیز را در کلام بیاورند سپس چند امر دیگر از قبیل صفات یا افعالی را در بیان وتوصیف آن ها ارائه دهند که هر کدام از آن ها به یکی از آن اموری که در ابتدا ذکر کرده بودند، راجع و مربوط باشد.
کلماتی که در اول آورده اند لف واموری که به آن ها راجع است را نشر می گویند.لف ونشر دو قسم است:مرتب و مشوش

الف)لف ونشر مرتب:آن است که امر اول از نشر، به لفظ اول از لف وهمچنان نشر دوم به لف دوم و نشر سوم به لف سوم بر می گردد.
فرو شد به ماهی وبر شدبه ماه
بن نیزه وقبه ی بارگاه
(فردوسی)

لف ونشرمشوش):آن است که اجزای بخش دوم به ترتیب در تکمیل اجزای بخش اول نیامده باشد.
گردهدت روزگار دست وزبان،زینهار
هرچه بدانی بگو، هر چه توانی مکن
(ضیای نبشابوری)

ادامه دارد.....