صنایع ادبی (قسمت دوم)

6-ازدواج:(بدیع لفظی):
ازدواج آن است که در میان کلام (نظم یانثر)کلماتی راپیوسته یانزدیک به یکدیگر بیاورند که درحرف روی موافق باشند.
الف)مثال برای کلماتی که متعاقب هم نوشته می شوند:
اگر رفیق شفیقی درست پیمان باش
حریف خانه وگرمابه وگلستان باش (حافظ)

ب)مثال برای کلماتی که نزدیک هم می آیند:
عطای او به لقای اوبخشیدم.(سعدی)

7-ازدواج در بدیع معنوی:
آن است که معنی کلی مصراع اول راباتوجه به معنی لغات درمصراع دوم تکرارکنند.مثال:
اگرم تو خصم باشی نروم زپیش تیرت
وگرم توسیل باشی نگریزم از نشیبت(سعدی)

8-استتباع(بدیع معنوی):
درلغت یعنی چیزی درپی داشتن ودر اصطلاح بدیع آن است که مدحی یاذمی،متضمن مدح یاذم دیگری باشد؛یعنی سخن به گونه ای باشد که یک صفت وویژگی دیگرنیزبه تبع اولی بیاید.نوع اول را مدح موجه ونوع دوم راذم موجه می نامند.
مثال برای مدح موجه:
جوانی هنرمندوفرزانه بود
که دروعظ چالاک ومردانه بود
نکونام وصاحبدل وحق پرست
خط عارضش خوش تراز خط دست(سعدی)
در این مثال،درضمن مدح عارض،خط خوب یا خوش خطی هم مطرح شده است.

مثال برای ذم موجه:
زمیدان چنان تافت روی گریز
که گویی ز وی خواست سائل پشیز(سعدی)
یعنی هم ترسو وهم خسیس است واز میدان جنگ آن گونه فرارمی کند که ازدست گدا.

9-استخدام:(بدیع معنوی)
آن است که لفظی دارای دومعنی مستقل باشدوهریک ازدومعنی دررابطه با کلمه،عبارت ویاضمیردیگری تحقق یابد.
مثال:
بازآکه درفراق توچشم امیدوار
چون گوش روزه دار برالله اکبراست
الله اکبربردومعنی است:تنگ الله اکبردرشیراز؛تکبیره الاحرام
این اسم درترکیب بادوفعل چشم کسی برچیزی بودن وگوش کسی برچیزی بودن، ترکیبات زیررا ساخته است.
1-چشم امیدواربرتنگ الله اکبراست.منتظرورودعزیزی است.
2-گوش روزه دار برالله اکبر (اذان)است.درانتظار افطاراست.

10-اعتراض=حشو ملیح ؛حشولوزینه(بدیع معنوی)
آن است که درمیان کلام جمله معترضه یاعبارتی بیاورند که ازنظرمعنی بدان نیازی نیست،امابه زیبایی شعرمی افزاید.مثال:
پیرپیمانه کش من که روانش خوش باد
گفت:پرهیز کن از صحبت پیمان شکنان(حافظ)

حشوقبیح که به کلی زایدوبی فایده است وباعث عیب شعرمی شود:آوردن کلمات وجملات مترادف یاذکر کلمه ای است که جزیی از کل است،همراه با کلمه ای که حاوی معنی کل است مانند:
ساقیا باده ده که رنج خمار
سر وفرق مرابه درد آورد