صنایع ادبی(قسمت هشتم)
جناس مطرف:
دراین جناس دوحرف آخر مختلف هستند مانند:
ازشرارتیغ بودی بادساران راشراب
وزطعان رمح بودی خاکساران راطعام
(امیرمعزی)

جناس لفظ:
آن است که کلمات متجانس درتلفظ یکی ودرکتابت مختلف باشند.مانند:خوار وخار
پست پیش قدتو سرو چون خاک
خوار پیش رخ تو گل چون خار(سنایی)

جناس خط:آن است که کلمات متجانس در کتابت یکی ودرتلفظ ونقطه گذاری مختلف باشند.
مانند کلمات:بیماروتیمار درشت ودرست
درشت است پاسخ ولیکن درست
درستی درشتی نماید نخست
(ابوشکوربلخی)

جناس مکرریا مزدوج:آن است که دوکلمه متجانس درآخرابیات یاآخر قرینه ها،درکنارهم قراربگیرند.مانند:
اندیشه کن از حال براهیم وزقربان
وآن غرم براهیم که برد زپسرسر
(ناصرخسرو)

نکته 1:اگر دورکن متجانس مثل جناس تام، جناس لفظ،زاید،مرکب مقرون،ملفق،مرفو و...ککنارهم قراربگیرندجناس مکرایجاد می شود.پس چناس مکرر جناس مستقلی نیست.
نکته2:گاهی جناس مکرر مانند صنعت ازدواج است وتفاوت آنها دراین است که درجناس مکرر، دوکلمه متجانس درپایان قرینه ها یاابیات واقع می شود ولی در صنعت ازدواج بین کلام.

جناس اشتقاق:دراین جناس کلمات متجانس، هم ریشه یا هم خانواده هستند.اگر هم ریشه نباشند وفقط بنظر برسد که هم ریشه هستند جناس شبه اشتقاق نامیده می شوند.
مثال:چوسلام تو شنیدم زسلامتی بریدم
صنما هزار آتش تو درآن سلام داری(مولانا)
سلام وسلامتی=جناس اشتقاق
ای هدهد هادی شده
درحقیقت پیک هروادی شده
(عطار)
هدهد ،هادی=جناس شبه اشتقاق

جناس قلب:آوردن کلماتی که حروف آن، مقلوب هم واقع شوند.
قلب سه نوع است:
1-قلب بعض:که درآن بعضی از حروف مقلوب یک دیگرند.
مانند:شاعروشارع /رقیب و قریب
2-قلب کل:قلب درتمام حروف دوکلمه واقع شده است:زار وراز /گنج وجنگ
3-قلب کامل :تمام جمله نظم ونثر طوری ترکیب شده باشد که هم بتوان ازاول به آخر وهم از آخر به اول خواند.
مانند:شکر به ترازوی وزارت برکش
ادامه دارد.....