صنایع ادبی(قسمت هفتم)

جناس مرکب:آن است که از دوکلمه یکی بسیط یادر حکم بسیط ودیگری مرکب باشد.
حال اگر در نوشتن شبیه هم باشند ( مقرون ) واگر شبیه هم نباشند (مفروق ) نامیده می شوند.

شاخصه اصلی جناس مرکب،تغییر آهنگ هجایی است.

مثال برای جناس مرکب مقرون:

بداوخسروی نامور شهریار
شهی کش نبد کس به صد شهریار(اسدی)

مثال برای جناس مرکب مفروق:

یکی دختری بودکزدلبری
پری رابه رخ کردی از دل بری (اسدی طوسی)

جناس ملفق:اگر هردو رکن جناس مرکب باشد،جناس ملفق نامیده می شود.مثال:
دربند مدارا کن ودربند میان را
دربند مکن خیره طلب ملکت دارا(ناصرخسرو)

جناس مرفو:مانند جناس مرکب وملفق است،امایک رکن دراین جناس از کلمه ی همراه باجزئی از کلمه ی دیگر ساخته شده است.
مثال:چاره ی ما ساز که بی یاوریم
گرتو برانی به که رو آوریم؟(نظامی)

جناس مضارع:دراین نوع جناس،دورکن دریک حرف مختلف هستند خواه حرف اول یا حرف وسط. آن دوحرف مختلف باید قریب المخرج باشند یعنی آهنگ تلفظ آن ها به هم نزدیک باشد. مثال:
علمی که زذوق شرع خالی است
حالی سبب سیاه حالی است(سنایی)

جناس لاحق:آن است که دورکن جناس در حرف اول یا وسط مختلف وبعیدالمخرج باشند.مانندحروف:(ر،ز)و(د،ه)
نقطه گه خامه رحمت تویی
خامه بر نقطه زحمت تویی(نظامی)


ادامه دارد........