صنایع ادبی (قسمت ششم)

تجرید=خطاب النفس
آن است که گوینده خودرا شخص دیگری فرض کند واورا موردخطاب قراردهد.به عبارت ساده تر این که شاعرباخود سخن بگوید..
مثال:
حافظا در دل تنگت چو فردآید یار
خانه از غیر نپرداخته ای یعنی چه؟

فرق تجرید با تخلص که ذکر نام شاعردرپایان یا ابیات پایانی است،آن است که که درتخلص لزومی ندارد شاعر خودرا مخاطب قراردهد ومی تواند نام خودرا به عنوان شخص غایب ذکر کند.مانند:
حافظ به پیش توخواهد سپردجان
دراین خیالم اربدهد عمر مهلتم

جناس یا تجنیس

جناس به معنی هم جنس بودن دویا چند کلمه در حروف است واقسام مختلف دارد:
الف)جناس تام:دوکلمه یارکن جناس از نظر حروف وحرکات درلفظ یکسان ودرمعنا مختلف باشند.

اگر دوکلمه متجانس از یک نوع دستوری باشند، مثلا هردواسم یاهردو فعل ، به آن جناس تام مماثل می گویند.مثال:
توراکه مالک دینارنیستی سعدی
طریق نیست به جز زهد مالک دینار

اگر دوکلمه متجانس از دونوع دستوری باشند، مثلا یکی فعل ودیگری اسم، آن را مستوفی گویند.مثال:
امید لذت از مدارچرخ مدار
که دردیارکرم نیست زآدمی دیار (کمال الدین اسماعیلی)

ب)جناس ناقص:

دوکلمه درحروف یکی ودرحرکات مختلف باشند.مثال:
بردل مومنین وجان مومنین
مهرومهر دین مهیادیده ام (خاقانی)

ج)جناس زاید:آن است که یکی از دوکلمه بردیگری حرفی بیش داشته باشد، حال ممکن است این حرف دراول، مانند:جود وسجود

دروسط،مانند:قامت قیامت
ویادرپایان باشدمانند:چشم وچشمه

که اگر حرف زاید درپایان باشد جناس مطرف نیز نامیده می شود.
مانند:خام وخامه جام وجامه

واگر درپایان کلمه بیش از یک حرف زاید باشد،جناس مذیل یا ملحق به جناس زاید خوانده می شود.
مانند :سر وسراب،گل وگلاب...

ادامه دارد.....