صنایع ادبی(قسمت سوم)

11-اعنات=التزام=لزوم مالا یلزم

اعنات در لغت به معنی زحمت انداختن است ودر اصطلاح به گونه زیراست:

التزام به ذکر:

دونوع است:

1-حرف یا حروفی که از نظر قافیه ضروری نیست،التزام شود:مثلا چنان که کلمه ی گلشن را به التزام حرف ش با روشن وجوشن قافیه کنند، درحالی که آن را باکلمات:گلخن،مسکن وتن نیز می توان قافیه کرد.

2-حرفی را در چند کلمه وکلمه یا کلماتی را در تمام یابیشتر ابیات ذکر کنند.این نوع التزام را توزیع می نامند.
مثال:
توزیع حرف شین:
شب است وشاهدوشمع وشراب وشیرینی
غنیمت است دمی روی دوستان بینی(سعدی)

12-اغراق یا مبالغه:
زیاده روی نامعقولی است درتوصیف کسی یاچیزی. اغراق ازلحاظ باورعقلی وعرفی دارای درجاتی است:
درجه ی عالی آن غلو وبعد از آن اغراق وپایین تر از آن مبالغه نام دارد؛یعنی اگر نه با عقل ونه باعرف مطابقت کند ،غلو نامیده می شودواگر از نظر عقل محال نباشد اما از نظر عرف غیر قابل قبول باشد،اغراق گفته می شود واگر از نظر عقل وعرف هردو امکان پذیر باشد مبالغه نام می گیرد.

مثال برای غلو:
به خواب دوش چنان دیدمی که زلفینش گرفته بودم ودستم هنوز غالیه بوست(سعدی)
مثال برای اغراق:
زدیدنت نتوانم که دیده بردوزم وگر معاینه بینم که تیر می آید(سعدی)
مثال برای مبالغه:
همی بکشتی تا در عدونماند شجاع همی بدادی تا در ولی نماند فقیر
نکته:
غلو واغراق ومبالغه مهم ترین عنصر آثار حماسی است وهنری ترین انواع آن را در شاهنامه ی فردوسی می توان یافت.

13-افتنان:(بدیع معنوی)
آن است که متکلم دریک یادوبیت،دومعنی مختلف بیاورد مانند :غزل با حماسه، مدح باهجا،تهنیت باتسلیت
مثال: دی که پایش شکسته باد برفت
گل که عمرش دراز باد آمد (شرف الدین اصفهانی)