صنایع ادبی(قسمت اول)

بدیع

بدیع در لغت به معنای چیزتازه ونوظهور ونوآیین است. ودراصطلاح،عبارت است ازآرایش سخن فصیح بلیغ،اعم از نظم ویانثر.
مقصوداز بدیع این است که زینت کلام بعداز فصاحت وبلاغت حاصل شود.

علم بدیع دارای دوباب بدیع لفظی وبدیع معنوی است.

الف)بدیع لفظی:آن است که زینت وزیبایی کلام وابسته به الفاظ باشد چنان که اگر باوجود حفظ معنی،الفاظ راتغییر دهیم،آن زیبایی در کلام ازبین برود.
انواع صنایع لفظی:انواع جناس،انواع سجع،تصنیق الصفات،ردالصدرعلی العجز،ردالعجزعلی الصدر،ردالمطلع،طردوعکس و.......

بدیع معنوی)در بدیع معنوی زیبایی کلام مربوط به معنی است.چنانکه اگر الفاظ راباحفظ معنی تغییردهیم آن زیبایی بماند.
مانند:تجاهل العارف،مبالغه واغراق،استدراک،ارسال المثل،اقتباس و........

صنایع ادبی براساس حروف الفبا:

1-آمیختگی یاتعریب:(بدیع لفظی)

آن است که کلمات فارسی وعربی راباهم در آمیزند .مانند:
جمیع الناس غمگین که شروانشاههم مرده است
وفات شاههم اکنون طرب من قلبهم برده است

2-ابداع=سلامت الاختراع
آن است که دریک بیت یاپاره ای نثر،چندین نوع صنعت بدیعی درج شده باشد.یعنی شاعر درشعرخود از چندصفت مختلف استفاده کند.
مثال مشهور دراین باب آیه ی"وقیل یاارض ابلعی مائک ویاسماءاقلعی"است که درآن 23صنعت استخراج کرده اند.

3-ایهام یا ذوالوجهین
آن است که شاعربا آوردن لفظ یاکلام ،دومعنی در ذهن متبادر سازدمثل این بیت حافظ:
زگریه مردم چشمم نشسته در خون است
ببین که درطلبت حال مردمان چون است
در این بیت کلمه"مردمان"به دومعنی انسانها ونیز مردمک چشم به کاررفته است.

4-ارسال المثل:
آن است که گوینده درسخن خود مثل معروفی را درج کند یاعبارتی از حکمتی وغیر آن را بیاورد؛مثال:
گربارکشی زیار سهل است
گریار اهل است کار سهل است (اوحدی)

5-ارصادوتسهیم:آن است که وقتی قسمتی از شعری خوانده می شودمخاطب قبل از آوردن کلمه آخر،آن راحدس بزندومخاطب به نوعی در سرودن شعر سهیم شود.مانند:
مادراین شهرغریبیم ودراین ملک فقیر
به کمند توگرفتاریم وبه دام تواسیر(سعدی)......